Những nhà sáng lập ra tôn giáo, mục đích chính là để tạo sự hài hòa trong cuộc sống của những Con Người sống chung trong xã hội đó. Vì thấy được cái Tham-Sân-Si có sẵn trong mỗi người và cái đó có thể làm hại đến xã hội, cho nên những người sáng lập ra tôn giáo kêu gọi sự thương yêu, tha thứ, và sống cho phải đạo làm người.
Thế đạo làm Người là như thế nào? Cho dù khác tôn giáo, đạo làm Người của Con Người đều giống nhau. Sống thật, sống trong thương yêu lẫn nhau, bảo vệ lẫn nhau, không lừa gạt (tiền-tình), không nói dối, đặt quyền lợi xã hội lên trên quyền lợi bản thân khi quyền lợi bản thân ảnh hưởng đến toàn thể xã hội, biết tôn trọng tất cả mọi người cho dù khác quốc gia, chủng tộc. Tiếc rằng sau khi nhà sáng lập tôn giáo qua đời, những người thừa kế bị hủ hóa và cái Tham-Sân-Si lấn chiếm để rồi tạo ra những cuộc chiến tranh về tôn giáo trong quá khứ với danh nghĩa bảo vệ tôn giáo, “chúa-phật” của tôi.
Khi những lãnh đạo tôn giáo rao giảng yêu thương nhưng lại ủng hộ một lãnh đạo chà đạp nhân phẩm của người khác, một lãnh đạo nói dối trong khi đó thánh kinh dạy nói thật thì phải chăng tôn giáo đã thất bại ngay ở chính những người lãnh đạo tôn giáo? Phải chăng lãnh đạo tôn giáo mục đích để buôn thần bán thánh để phục vụ quyền lợi của giáo hội chứ không cần quan tâm đến thực tế đời sống — cho nên lãnh đạo tôn giáo sẵn sàng ủng hộ một chính trị gia mang đầy đủ tính chất đi ngược lại những gì tôn giáo giảng dạy?
Khi lãnh đạo tôn giáo rao giảng sự chung thủy nhưng chính lãnh đạo tôn giáo sống không chung thủy với người vợ hay người chồng của mình thì phải chăng đó chỉ là lời rao giảng cho giáo dân còn bản thân mình nằm lên trên luật của “chúa” hay giáo hội? Tại sao tôn giáo đã có mặt rất lâu kể từ khi có Con Người hiện hữu trên trái đất này nhưng đến giờ phút này, giáo dân lẫn lãnh đạo tôn giáo thích nghe những lời nói dối, xem người nói dối như là lãnh tụ của chính mình và xem lãnh tụ của mình hơn cả thần thánh hay “chúa, phật” mà mình đang được nghe những lời rao giảng thương yêu trong những ngày cuối tuần? Tại sao giáo hội sẵn sàng bao che những lãnh đạo tôn giáo sách nhiễu tình dục trẻ vị thành niên ở một thời gian thật dài?
Hiện tượng MAGA cho thấy tôn giáo đã đóng một vài trò không nhỏ. Nhưng cái gốc của vấn đề nằm ở giáo dục. Nền giáo dục tạo điều kiện cho cá nhân thực hiện ước mơ Mỹ mà không cần đến trách nhiệm đối với xã hội. Từ đó tỷ phú, triệu phú trả tiền thuế phần trăm rất nhỏ so với phần trăm thuế của người thư ký với tổng số thu nhập của cá nhân mà có một lần, nhà tỷ phú Warren Buffett nói lên điều phi lý này. Chưa kể những công ty lớn không hề trả đồng thuế nào so với số thu nhập.
Nếu có một nền giáo dục đào tạo ra những Con Người có quyền thực hiện giấc mơ cá nhân nhưng giấc mơ đó phải đi kèm theo trách nhiệm với xã hội thì lúc đó mới thực sự có công bằng. Còn cái bình đẳng mà bản Hiến Pháp của Mỹ, do nhà sáng lập nói “mọi người sinh ra đều bình đẳng”, thì cái bình đẳng mà nhà sáng lập đang nói là sự bình đẳng của những người da trắng chứ thời kỳ đó, người đen và phụ nữ hoàn toàn không có cái quyền bình đẳng đó. Ngay cả khi tu chỉnh án 19 (phụ nữ được tham dự bỏ phiếu bầu cử) được ra đời, một số tiểu bang đặt luật phải qua cuộc kiểm tra năng lực đọc-viết (literacy tests) để xem trình độ có đủ để đi bầu với mục đích ngăn cản những người phụ nữ Mỹ đen tham dự cuộc bầu cử.
Ngày nào người dân không tự mình làm chủ lấy mình mà chỉ nghe lời từ lãnh đạo (chính trị hay tôn giáo), không đặt câu hỏi đúng-sai, hợp lý-không hợp lý; hoặc chỉ thích nghe những lời đẹp dù rằng đó là những lời nói dối thì lúc đó xã hội loạn và sự xuất hiện của MAGA tiếp tục ở tương lai. Nền “dân chủ” ở Mỹ là nền dân chủ không dựa trên nền tảng “nhân chủ” và đó là nền “dân chủ” nhưng phản dân chủ bởi luật chơi được đặt ra để phục vụ quyền lợi của đảng thay vì phục vụ xã hội. Tam Quyền Phân Lập chỉ có giá trị trên mặt giấy tờ. Thực tế của thế kỷ 21 đã chứng minh Tam Quyền Phân Lập của Mỹ đã trở thành đảng tính, tôn giáo. Quan niệm về tôn giáo đã ảnh hưởng đến những quyết định của Tối Cao Pháp Viện cho nên đã có người cho cái tên mới là Tối Thui Pháp Viện.
Vũ Hoàng Anh Bốn Phương
Tháng 6 năm 2026 (Việt lịch 4905)