Sau 50 năm cuộc chiến Việt Nam (VN) chấm dứt thì con số người có kinh nghiệm chiến tranh không còn bao nhiêu — nhưng chuyện ưu tư về tương lai đất nước vẫn còn dài. Người Mỹ gốc Việt đã nghĩ gì về cuộc chiến tại Ukraine và Iran?
Nghe những lời bàn “Mao Tôn Cương” trên các đài VN tại California cho thấy cái “học”, “biết”, “nghĩa” của phe ta không khá hơn thời VNCH bao nhiêu vì cảm tính, một chiều, quá khích, nhẹ dạ, thích ăn xổi ở thì, mì ăn liền… hơn là tinh thần học hỏi, trách nhiệm, ôn cố tri tân.
Nhớ lại mùa bầu cử Mỹ, đa số Người Mỹ gốc Việt hồ hởi phấn khởi khi nghe ứng cử viên tuyên bố sẽ ABC với Trung Cộng thì tin rằng VN sẽ thay đổi vì Mỹ (với ứng cử viên X) sẽ XYZ với Trung Cộng và VN sẽ thay đổi. Và mùa bầu cử qua đi, giấc mơ VN thay đổi trôi theo “Mùa Thu lá bay”. Nay tới mùa bầu cử 2026 thì phe ta cũng bàn cuộc chiến Iran tin rằng Mỹ sẽ ABC và Iran sẽ DEF. Nhà bình luận và người góp ý hăng hái bàn cãi cho thấy kinh nghiệm về chiến tranh và hòa bình vẫn là con số không.
Chiến tranh
Mục đích của chiến tranh là gì? Thế nào là chiến thắng? So sánh tương quan quân đội, vũ khí, trận địa, lãnh đạo và quần chúng. Nhà bình luận không biết và người góp ý cũng không cần biết. Họ chỉ nói theo cảm tính. Họ không xác nhận vai trò của nhà lãnh đạo chính trị, tướng lãnh, người lính, người dân phe đánh, phe thủ…. Họ thích thì thổi phồng quá đáng. Không thích thì lờ đi. Đó không phải là truyền thông. Đó là nói nhảm.
Chiến tranh do con người tạo ra. Vì sao có chiến tranh? Con người ai cũng muốn sống hòa bình. Chúng ta đang sống an bình trên đất Mỹ thì bạn có muốn đi vào cuộc chiến chăng? Như cuộc chiến Ukraine: đang sống yên bỗng dưng Nga vu cáo là phát xít nên đem quân xâm lăng. Vậy bạn là dân Ukraine thì chạy hay chống? Lãnh đạo Ukraine quyết định chống xâm lăng. Đa số dân ủng hộ nhưng một số bỏ chạy nước ngoài vì muốn sống hòa bình?
Trường hợp Iran cũng vậy. Mỹ xé hiệp ước (được hình thành dưới thời Obama) với Iran, đem quân đội tấn công Iran. Iran chống trả, ngăn chận eo biển Hormuz. Lý do: Iran đang sửa soạn chế bom nguyên tử tấn công Mỹ? Không thấy các nhà bình luận nói đến Bắc Hàn đã có nguyên tử lẫn phi đạn liên lục địa đe dọa Mỹ, Nam Hàn thì lãnh đạo Mỹ im lặng. Mọi người dân Mỹ đều biết, không ai nhắc tới. Phe ta ủng hộ chiến tranh nhưng nếu hỏi con em họ phải đi vào cuộc chiến thì sao? Không thấy ai trả lời. Cũng như chuyện Mỹ sẽ đánh Trung Cộng được nhắc tới trong mùa bầu cử 2024 thì lính Mỹ là ai? Là con em họ sinh ra, lớn lên trên đất Mỹ. Chúng có thích hay biết gì về VN để hy sinh, giải phóng VN?
Không thấy ai đặt câu hỏi Mỹ sẽ được gì trong cuộc chiến Iran? Dầu hỏa hay chiếm đóng eo biển Hormuz? Bảo vệ “đồng minh” tại khu vực Trung Đông (cũng như đã làm tại Đông Nam Á 1960s)? Chiến tranh phải có niềm tin để chiến thắng, niềm tin của Mỹ là gì? Niềm tin của Iran là tôn giáo (Hồi giáo) tin rằng Mỹ là xấu xa và lãnh đạo tôn giáo tin rằng sẽ tiêu diệt kẻ xấu như nhà sáng lập đã tiên tri hàng ngàn năm trước. Làm sao đối phó với kẻ cuồng tín (như cộng sản VN thời 1960s)?
Chiến tranh không phải chỉ dựa vào sức mạnh quân sự, mà còn là niềm tin, khả năng lãnh đạo, địa lý, thời tiết…và lòng dân. Lòng dân đòi hỏi chính nghĩa. Các nhà bình luận cũng như các thầy bàn có biết “chính nghĩa” là gì không? Quân đội được thành lập để bảo vệ quốc gia nên mới có bộ quốc phòng (phòng vệ). Khi đổi tên ra bộ chiến tranh có nghĩa là đi gây chiến? Lính là từ dân mà ra. Lính chấp nhận hy sinh khi chiến đấu trên lãnh thổ quốc gia để bảo vệ dân. Khi đem quân ra nước ngoài thì cho dù lãnh đạo nói gì đi nữa thì người lính cũng tự hỏi có đáng để hy sinh hay không? Chưa nói về phí tổn, hậu quả về vật chất và tinh thần mà dân Mỹ phải trả để được “vĩ đại lần nữa”?
Khủng bố
Khi lãnh đạo chính trị kêu gọi chống “khủng bố” thì dân phải hiểu “khủng bố” là gì? “Khủng bố” là thực hiện điều kinh hoàng để tạo khiếp sợ trong quần chúng, uy hiếp cá nhân phải tuân theo đòi hỏi để thực hiện mục tiêu chiếm chính quyền. “Khủng bố” thường do các nhóm thiểu số bí mật thực hiện để bành trướng thế lực. “Khủng bố” cũng có khi được chính quyền độc tài thực hiện để đe dọa quần chúng phản đối chính sách nhà nước. “Giết gà dọa khỉ” là cách thường được sử dụng để trấn áp số đông quần chúng.
Trong một quốc gia dân chủ, phe nổi loạn muốn chiếm quyền hành thì sử dụng các phương pháp “khủng bố” để gây rối xã hội, đe dọa và lôi kéo dân theo — rồi từ đó chiếm chính quyền mà không qua bầu cử. Do đó “khủng bố” là phá hoại vì từ bỏ phương tiện bất bạo động qua bầu cử dân chủ.
Khi một quốc A xâm lăng quốc gia B, phe B yếu thế nên sử dụng phương tiện “khủng bố” chống A thì đó là tự vệ, bảo vệ tự do (freedom fighter). Khi phe A chết một người dân (hay lính) thì sẽ trả thù phe B phải chết 10, 100. Bạn nghĩ ai sẽ là “khủng bố” thực sự? Khủng bố vì không còn lối thoát, không còn đất sống vì bảo vệ lãnh thổ đã sống nhiều thế kỷ hay để chiếm đất, cầm quyền hay lợi ích kinh tế.
Chiến Tranh và Hòa Bình (P2)
Trần Công Lân
Tháng 7 năm 2026 (Việt lịch 4905)