Trách Nhiệm Con Người (phần 1)

Ở những nước tự do dân chủ, sự giáo dục của trẻ em từ thuở nhỏ luôn luôn nói đến trách nhiệm của Con Người mà tiêu biểu là trách nhiệm của chính bản thân của trẻ đối với cá nhân mình và những người gần gũi mình nhất đó là gia đình.

Khi đứa trẻ trưởng thành để đi làm việc, cái quan niệm về trách nhiệm luôn luôn nằm trong suy nghĩ của chính mình và từ đó trong mọi sinh hoạt của mọi người tại các quốc gia dân chủ đều mang một tinh thần trách nhiệm rất cao đối với bản thân, gia đình và xã hội.

Trách nhiệm đó là gì và tương quan giữa những trách nhiệm đó ra sao? Nếu thực hiện trách nhiệm của gia đình nhưng ảnh hưởng đến trách nhiệm của một công dân đối với một đất nước và dân tộc thì phải giải quyết ra sao?

Tinh thần trách nhiệm hay trách nhiệm của con người đối với gia đình, công ty, công việc, quốc gia, dân tộc là những điều cần phải tìm hiểu và đánh giá. Để từ đó, chúng ta đem đi so sách với tình trạng của đất nước hiện giờ, với những người đang cầm quyền hiện giờ, hầu chúng ta có biện pháp thích ứng để thay đổi cái lối suy nghĩ vô trách nhiệm đang xảy ra tại xã hội Việt Nam trong khoảng thời gian quá dài, quá lâu.

Trách nhiệm với chính bản thân

Khi nói về trách nhiệm Con Người thì phải bắt đầu từ chính bản thân. Đây là nền tảng căn bản nhất để đưa đến những trách nhiệm khác mà khi ra ngoài xã hội, mỗi con người trưởng thành có thể hoàn thành những trách nhiệm khác. Nền tảng căn bản này không có sẽ đưa đến những hệ quả không tốt cho gia đình, cho xã hội, và sau cùng là cho quốc gia.

Trách nhiệm với chính bản thân được sự dạy bảo của những người gần gũi ta nhất đó là cha mẹ, ông bà, họ hàng chú bác.  Ngay từ tuổi thơ ấu, chúng ta được bố mẹ dạy bảo là không nói láo. Và ngược lại ở lứa tuổi thơ ấu này, chúng ta xem những lời hứa của bố mẹ rất là quan trọng. Và nếu bố mẹ không giữ lời hứa sẽ tạo một sự hụt hẫng niềm tin vào bố mẹ.  Thí dụ bố mẹ hứa là cuối tuần này đi thăm ngoại. Thế nhưng cuối tuần bố mẹ không dẫn đi thăm ngoại và cũng không có lời giải thích tại sao không đi thăm ngoại được, thì lứa tuổi này sẽ giận hờn với bố mẹ bởi bố mẹ không giữ lời hứa hoặc sẽ nhắc chuyện đi thăm ngoại cho đến khi bố mẹ thực hiện lời hứa.

Cũng ở trong lứa tuổi thơ ấu này, chúng ta được bố mẹ, họ hàng dạy bảo những cái gọi là xấu — chẳng hạn như lấy đồ của kẻ khác mà không xin phép, hoặc đánh trẻ khác cùng xóm vì một chuyện gì đó. Khái niệm đúng-sai, đạo đức – phi đạo đức đã bắt đầu hình thành trong lứa tuổi thơ ấu. Và khi chúng ta làm một điều gì sai trái, chẳng hạn như ăn cắp của kẻ khác và khi bị bố mẹ phát hiện, bố mẹ sẽ đưa ra những trừng phạt cho chúng ta. Bố mẹ sẽ bắt chúng ta trả đồ lại cho người, bắt chúng ta xin lỗi người mà chúng ta lấy đồ vô cớ, đồng thời sẽ phạt chúng ta úp mặt vào tường 15 phút, hoặc không cho chúng ta đi chơi đâu đó trong ngày hôm đó, hoặc tuần lễ đó. Những cái phạt xem ra rất là con nít đấy đã dạy chúng ta có khái niệm nhận lãnh trách nhiệm trước những việc làm sai trái của chính mình.

Khi lớn lên chúng ta đến trường lớp, chúng ta được học hỏi cách cư xử lẫn nhau và tiếp tục học hỏi tinh thần trách nhiệm với chính bản thân. Nếu thầy cô giáo cho bài để về nhà làm, chúng ta không làm thì cuối cùng chúng ta sẽ bị điểm xấu. Hoặc tới kỳ thi chúng ta sẽ không làm được những bài thi mà thầy cô giáo đưa ra bởi vì không chịu làm bài trong quá khứ.  Chúng ta không có trách nhiệm với chúng ta, không có kỷ luật với chúng ta trong việc làm bài vở thì kết quả mà chúng ta nhận lãnh là không được lên lớp cho khóa học sắp tới.

Khi chúng ta đến tuổi trưởng thành và ra sống ngoài xã hội, những gì đã học từ bố mẹ, họ hàng và ở trường học — trở thành những căn bản trong con người của chúng ta. Chúng ta luôn luôn có trách nhiệm với chính bản thân khi đi ra ngoài đường và hành xử với người khác. Chúng ta sẵn sàng nhận lỗi khi biết rằng mình làm điều gì đó sai trái cho dù sự sai trái đó không phải là điều chúng ta mong muốn. Chúng ta luôn luôn cân nhắc trong mỗi hành động khi mà hành động của chúng ta có thể ảnh hưởng đến nhiều người.

Tinh thần trách nhiệm với chính bản thân được học hỏi và tôi luyện trong suốt thời gian thơ ấu cho đến tuổi trưởng thành. Và khi chúng ta nắm chắc được và làm được trách nhiệm với chính bản thân thì trách nhiệm kế đến cần phải nói —  đó là trách nhiệm với chính gia đình.

Trách nhiệm với gia đình

Chữ Gia Đình ở đây xin hiểu đó là những người gần gũi với mình. Có thể là vợ, chồng, con, bố mẹ, anh chị em, hoặc họ hàng của chính mình. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết này, xin được tóm gọn chữ gia đình trong phạm vi nhỏ của một mái gia đình gồm có vợ — chồng — con cái.

Theo thói thường của các loài, chúng ta lớn lên, lập gia đình để sinh con đẻ cái — nối dòng giống. Chính vì cái quan niệm nối dòng giống này, chúng ta (phái nam) hay có quan niệm trọng Nam khinh Nữ. Rất may là thời điểm hôm nay, quan niệm này đã được xoá bởi thực tế mà nói, có Nam mà không có Nữ thì làm sao có chuyện nối dòng giống xảy ra được. Có lẽ vì quan niệm trọng Nam khinh Nữ này đã đưa Trung Qưốc ở trạng thái trai thừa gái thiếu trên lãnh vực hôn nhân của hôm nay.

Cũng trên lãnh vực gia đình, chúng ta có lối suy nghĩ thiếu tinh thần trách nhiệm qua câu “trời sinh voi sinh cỏ” thành ra cứ đẻ con ra thật nhiều, mà không cần quan tâm đến cuộc sống của đứa bé ra sao. Quan niệm “trời sinh voi sinh cỏ” này đến hôm nay đã được nhận định xác với thực tế hơn. Người Việt Nam nhận diện ra một điều là “cỏ” chẳng có đủ mà ăn — thành ra không thể tiếp tục cái quan niệm xa xưa là “trời sinh voi sinh cỏ”.

Trách nhiệm với chính gia đình càng ngày càng gia tăng khi mà cuộc sống của xã hội càng ngày càng phát triển theo đà tiến hóa của loài người. Trách nhiệm của người chồng đối với vợ con, trách nhiệm của người vợ đối với chồng con, và trách nhiệm của người con đối với bố-mẹ.

Trước hết phải nói đến trách nhiệm tài chính. Bố mẹ là những người chịu trách nhiệm tài chính cho bản thân cũng như của gia đình. Một khi chúng ta trưởng thành, tách ra khỏi mái ấm gia đình của bố mẹ — để có một mái gia đình riêng — thì trách nhiệm tài chính này hoàn toàn phải cho chính chúng ta chủ động. Dĩ nhiên lý thuyết và thực tế là hai cái hoàn toàn khác nhau. Tuy nhiên, trong phạm vi thảo luận, chúng ta phải dựa vào lý thuyết bởi đó là điểm phải đến của tất cả mọi gia đình. Bố mẹ, người thân của chúng ta sẽ không mãi mãi là nguồn tài chính cho chúng ta suốt đời.  Hơn nữa sự tiếp tục giúp đỡ tài chính từ những người thân trong gia đình sẽ không tạo ra tinh thần tự lập, tự cường — trái lại tạo ra tính ỷ lại và không thể nào là tấm gương tốt cho con cái sau này.

Trách nhiệm tài chính bao gồm cách tạo ra tiền để nuôi cuộc sống gia đình và quản trị tài chính làm sao cho phù hợp với câu “liệu cơm gắp mắm”. Trong cái trách nhiệm này sẽ có ảnh hưởng đến sự an sinh của xã hội và nếu có sự xung đột, chúng ta phải giải quyết ra sao? Câu hỏi này sẽ trả lời ở phần cuối của bài viết, khi nhìn tình hình hiện tại của đất nước để chúng ta có một sự lựa chọn sáng suốt.

Ngoài trách nhiệm tài chính, chúng ta có trách nhiệm bảo vệ gia đình của mình khi gặp bất cứ nguy hiểm nào từ bên ngoài tạo ra.  Đây là trách nhiệm rất thiên liêng mà chỉ là những người làm cha mẹ mới cảm nhận được sự hy sinh thật lớn lao này. Chỉ có những người làm cha mẹ mới sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình để bảo vệ con cái của mình mỗi khi con cái hay bất cứ cá nhân nào trong gia đình đứng trước những nguy hiểm từ bên ngoài.

Trách nhiệm kế đến là trách nhiệm giáo dục con cái. Đây là một trách nhiệm rất là lớn lao mà nếu không làm tròn trách nhiệm này sẽ dẫn đến hậu quả không tốt cho con cái — sau khi con cái hậu nhập vào xã hội. Đừng lầm lần trách nhiệm này là của nhà trường. Nhà trường có trách nhiệm trên lãnh vực giáo dục trí tuệ và một phần của đạo đức con người. Trách nhiệm của bố mẹ trong sự giáo dục trẻ nhỏ bắt đầu từ lúc trẻ nhỏ ra đời cho đến khi trẻ đạt tuổi trưởng thành. Trách nhiệm này gồm có hướng dẫn từng bước để trẻ biết hành xử trong gia đình cũng như tại trường học cho đúng là một con người; biết giữ chữ tín, không nói dóc và tôn trọng sự thật cho dù đó là một sự thật đau buồn; biết đạo lý làm người, biết cái gì gọi là xấu-tốt, đạo đức  – phi đạo đức, nhân bản, bác ái; biết kính trọng người nhưng không có nghĩa là sợ hãi người; biết hạch hỏi những điều, những lý thuyết trong quá khứ để thẩm định giá trị hiện tại là những điều, những lý thuyết trong quá khứ có còn giá trị hôm nay hay không; biết nhận lãnh trách nhiệm trước những quyết định cá nhân của mình; biết nhận lỗi và sẵn sàng sửa đổi lỗi lầm để thành một người tốt hơn; biết trách nhiệm của một con người đối với xã hội và đất nước; biết ai là kẻ bán nước, lường gạt đồng bào; biết lịch sử của gia đình và lịch sử đó gắng liền với quốc gia — dân tộc ra sao.  Những trách nhiệm giáo dục bên trên sẽ được bố mẹ thực thiện trong suốt 18 năm khi trẻ vẫn ở với mình. Và khoảng thời gian này rất là quan trọng, đặc biệt là khoảng thời gian 10 năm đầu tiên, bố mẹ đóng một vài trò rất lớn trong việc đặt viên gạch căn bản vào chính Con Người của con cái mình ở mai sau.

Sẽ có người lý luận rằng trách nhiệm tài chính đã làm mất thời gian để thực hiện trách nhiệm giáo dục với con cái. Điều này đúng ở một khía cạnh nào đó. Nhưng chúng ta có thể làm nhiều trách nhiệm cùng một lúc mà trong đó, trách nhiệm giáo dục với con cái đóng một vai trò rất lớn cho sự trưởng thành của con cái sau này.

Trách nhiệm của con cái đối với bố mẹ trong thời điểm trước 18 tuổi là lắng nghe, thực hiện theo lời dạy bảo của bố mẹ, và có quyền hạch hỏi bố mẹ khi mà bố mẹ làm ngược lại những điều bố mẹ dạy con cái. Một thí dụ điển hình là bố hay mẹ kể lại một sự kiện mà đứa bé cũng biết sự kiện đó. Và nếu bố mẹ kể sự kiện không đúng sự thật, đứa bé sẽ lên tiếng để điều chỉnh cái sự thật sai mà bố mẹ vừa kể. Đây là một hình ảnh lành mạnh, chứ không phải là hình ảnh hỗn láo mà ngày xưa chúng ta thường hay được giáo dục là không cãi lại bố mẹ, cho dù lời dạy bảo của bố mẹ hoàn toàn sai.

Vũ Hoàng Anh Bốn Phương

Dallas, TX

Tháng 2 năm 2014

 

 

 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s