Chữ “rồi” có nghĩa “qua rồi”, “xong rồi” đã nói lên tâm sự người hỏi đã từng trải cuộc đời qua thăng trầm mà cuối cùng vẫn chưa tìm ra đáp số: ý nghĩa cuộc sống là gì?
Tôn giáo
Tôn giáo lập ra để hướng dẫn loài người trong đời sống. Người khai sáng đạo có ý tốt nhưng kẻ theo sau không theo nổi hay hiểu nhầm lẫn qua lời dạy nên lạc lối. Do đó sự truyền thừa (lineage) rất quan trọng để bảo đảm sự thành công của đời sau. Nhưng cũng vì sự bảo mật này chỉ xảy ra trong phạm vi giới hạn nên đa số không biết và hàng giả xuất hiện để trám vào chỗ trống, cho đến khi bị thử thách và thất bại khiến tín đồ mất niềm tin. Mặt khác vì thiếu hướng dẫn của bậc chân tu nên nhiều người bị “tẩu hỏa nhập ma” (điên loạn, bệnh hoạn tâm thần, tự tử, tà giáo…) vì không hiểu căn cơ.
Triết học
Triết học có lâu đời trong lịch sử loài người nhưng để gọi đích thực thì có rất ít triết gia đem lợi ích cho xã hội. Có người nói về “Giáo dục và ý nghĩa cuộc sống” và “tự do đầu tiên và cuối cùng” nhưng không giúp gì cho người đọc vào thế kỷ 20 khi vật chất ảnh hưởng lớn tới đời sống trong khi giá trị tinh thần ngày càng suy sụp do sự gia tăng dân số. Khi tôn giáo và triết học thất bại thì cuối cùng là giáo dục. Nhưng thế giới loài người dựa vào chính trị và kinh tế hơn là giáo dục. Trí khôn con người chú trọng vào phát triển kỹ thuật để chinh phục thiên nhiên và tạo vật chất để thỏa mãn nhu cầu kinh tế vì lòng tham con người vô tận.
Lịch sử
Loài người có văn hóa. Trong đó lịch sử là bài học vô tận nhưng khi con người chỉ muốn theo đuổi tham vọng thì chối bỏ lịch sử. Khi tiền nhân giải thích theo Mệnh và Nghiệp thì có bao nhiêu người hiểu và tin. Mệnh là giai đoạn của một kiếp người. Nghiệp của một cá nhân là chuỗi dài của nhiều kiếp. Một cá nhân không chấp nhận Mệnh là giới hạn của kiếp người thì sẽ cố gắng vô ích trong cuộc sống. Vì đã không chập nhận Mệnh thì không hiểu Nghiệp. Xã hội với những cá nhân như vậy sẽ tạo rối loạn theo cấp số nhân vì một cá nhân sẽ dựa vào các cá nhân khác (có Mệnh và Nghiệp khác nhau) để tin rằng mình cũng có thể được giống như họ về sự thành công trong đời. Và khi thất bại thì tự hỏi “cuộc sống là gì?”. Vậy “sống” không đơn giản như loài thú là hoạt động vật chất (ăn, ngủ, sinh lý, sinh sản, chết …) vì con người khác con vật ở chỗ có tư tưởng. Tư tưởng của bạn là gì?
Mệnh và Nghiệp sẽ giải thích ra sao?
Mệnh theo Tử vi phác họa cuộc đời của một cá nhân qua từng chu kỳ đại hạn 10 năm và những gì xảy ra cho cá nhân đó về việc làm, vợ con, cha mẹ, bạn bè, nhà cửa…. Nếu nói về độ chính xác thì ít có ai thông hiểu để đoán nhưng thông thường có thể xét đoán từng giai đoạn cuộc đời. Đa số sau 60 năm nhìn lại thì thấy rõ hơn khi tài năng về tinh thần và vật chất đã tận lực thi thố với đời. Nếu bạn sống lâu hơn 60 năm thì đó chỉ là chuỗi ngày kéo dài của 60 năm đầu. Bạn có chống đối, bất đồng ý kiến thì đó là quyền của bạn nhưng “định mệnh đã an bài” qua lá số tử vi và không ai mất thời giờ giải thích hay thuyết phục bạn phải tin.
Có người tranh luận về sinh đôi mà Mệnh không giống nhau thì đó là ảnh hưởng của Nghiệp qua kiếp người. Đã không tin Mệnh thì không tin Nghiệp.
Nghiệp được giải thích là hành động, việc làm (nhân) dẫn tới chung kết (quả). Khi con người trải qua nhiều kiếp thì nghiệp quả tiếp nối. Vì khi tái sinh thì con người không còn nhớ kiếp trước đã làm gì để kiếp này phải trải qua ABC, có (hay không có) XYZ. Một khi bạn không chấp nhận, sẽ tự hỏi sống để làm gì? Tại sao chuyện này xảy ra cho tôi mà không theo như tôi muốn (hay cố gắng) và bạn muốn có cơ hội “làm lại” (hay sẽ không làm như đã làm)?
Vậy nếu tin vào Mệnh và Nghiệp thì cuộc đời là gì? Phải chăng là những bài học về bản thân, thiên nhiên, xã hội…. Nếu bạn học và làm sai thì sẽ thi rớt, sẽ phải học lại kiếp sau. Có khi bạn làm đúng nhưng vì nghiệp (kiếp trước) nên vẫn lãnh hậu quả. Khắc phục định mệnh kiếp này qua cuộc sống chưa đủ khi Nghiệp chưa trả hết. Để chấm dứt dòng Nghiệp lực qua nhiều kiếp (vì mỗi kiếp bạn có thế gây ra nghiệp mới sẽ phải trả trong tương lai) thì bạn phải học làm sao đừng gây thêm nghiệp trong kiếp này cho dù đang phải trả nghiệp kiếp trước. Đừng đổ thừa vì phải trả nghiệp nên tôi phải gây thêm nghiệp mới. Nghiệp không chỉ liên quan đến cá nhân qua nhiều kiếp mà còn liên quan đến xã hội. Đó là vì sao bạn sinh ra tại quốc gia A, gia đình B, thành công trong ngành Y mà không phải nghề X (cho dù có học chuyên môn).
Kết
Nói cách đơn giản là cuộc đời này như một cuốn phim do chính ta đóng nhưng lại quên cốt truyện. Chỉ khi nào việc đã xảy ra thì ta mới nhớ “nó như vậy” (as it is) và nếu bạn có tâm tu thì cố gắng trả nợ để đủ can đảm đón nhận đoạn kết cuốn phim. Nên nhớ bạn không thể làm gì được khác ngoài chuyện tu tâm sửa tính cho dù không thay đổi được Mệnh và Nghiệp vẫn kéo tới nhưng nếu không nắm vững Chính Kiến để Chính Tư duy thì bạn sẽ không biết “sống có ý nghĩa gì”.
Trần Công Lân
Tháng 3 năm 2026 (Việt lịch 4905)