Sau 50 năm, cộng đồng Việt Nam hải ngoại (CĐVN) có nhiều thay đổi và chiến tuyến giữa người Việt tự do và đảng cộng sản VN cũng thay đổi rất nhiều. Vì ranh giới không là đường thẳng như vĩ tuyến 17 chia đôi đất nước 1954 mà trở nên mờ ảo như dịch Covid19. Do đó chúng ta phải nhận định rõ ràng đâu là “xôi”, và đâu là “đậu” để ổn định hàng ngũ, bạn hay thù thì mới nói chuyện sách lược, kế hoạch.
Nhân sự
Con người quyết định tất cả. Có người mới có việc. Vậy chúng ta hãy nhận định con người Việt hiện nay.
Tại hải ngoại lớp người trên 70s thuộc thế hệ Việt Nam Cộng Hòa (VNCH). Từ các hội cựu quân nhân, công chức VNCH hay văn hóa như các hội ái hữu Chu Văn An, Trưng Vương cũng như các vùng tỉnh: ái hữu Châu Đốc, Nha Trang, Huế… đang suy tàn vì lớp người cũ đã ra đi. Con cháu nay thành công dân Mỹ phải vật lộn với cuộc sống thì sinh hoạt của cha mẹ không còn cần thiết đối với chúng. Tuy rằng một số nhỏ (hậu duệ VNCH) còn giữ tiếng Việt, sinh hoạt CĐVN nhưng rất yếu.
Lớp người đi sau thế hệ 40s-60s có muốn tiếp nối nhưng vốn liếng về văn hóa VNCH rất yếu. Kinh nghiệm về CSVN cũng rất yếu. Do đó có tham dự sinh hoạt chính trị Mỹ thì hiểu biết về cuộc chiến Quốc-Cộng còn thiếu sót. Thành phần này dễ chao đảo vì vốn văn hóa không vững cả Mỹ lẫn Việt nhưng rất quan trọng vì là thế hệ gạch nối. Nhưng nối như thế nào?
Khác biệt giữa thế hệ 1.5 (sinh VN lớn lên ở Mỹ) và 2.0 (sinh trưởng tại Mỹ) là kiến thức về VN hay Đông Phương. Nếu thế hệ 1.5 quan tâm về VN ít hơn phụ huynh thì thế hệ 2.0 hầu như không còn biết gì về VN, may ra chỉ còn là nơi du lịch với thức ăn quen thuộc. Còn thái độ chính trị?
Khi các sinh hoạt của CĐVN hải ngoại mất đi tầng lớp nhân sự hiểu biết về VNCH thì được thay thế bởi thế hệ đi sau. Họ là ai? Đây là khối nhân sự phức tạp sẽ quyết định tương lai CĐVN.
a. Thế hệ 1.5 có tiếp tục tham dự sinh hoạt CĐVN hay trở nên một thành phần hạ tầng cơ sở của hệ thống chính trị Mỹ cấp quận, hạt. Tuy yếu về kiến thức VNCH nhưng có ảnh hưởng với chính quyền Mỹ các cấp. Họ biết một chút về các đảng phái thời VNCH nhưng không đủ chiều sâu để đối phó với CSVN về chính trị và địch vận (gián điệp, phá hoại).
b. Thế hệ 1.5 và 2.0 thiên về Mỹ hóa đã không coi CSVN là mối nguy lâu dài. Họ có thể vì công việc làm ăn ra vào VN thường xuyên, giao dịch với chính quyền CSVN lẫn CĐVN, và chính quyền Mỹ.
(b.1) một số chịu ảnh hưởng thế hệ cha anh đã tham dự chống cộng kiểu cũ bằng cách về VN kêu gọi nổi dậy, lập tổ chức…. Dĩ nhiên họ không hiểu gì về CSVN vì thiếu huấn luyện.
(b.2) một số khoa bảng sau khi tốt nghiệp và có vị thế tại hải ngoại đã tìm cách vận động với CSVN hy vọng sẽ thay đổi VN như giáo sư Phạm Văn Thuyết (khoa trưởng đại học luật, VNCH) đã làm thời 1990s để đổi mới kinh tế CSVN.
(b.3) loại người thất bại tại Mỹ hay nửa thầy nửa thợ vì không thích hợp đời sống Mỹ đã chọn về VN móc nối với người Việt để tạo dịch vụ Mỹ-Việt. Thật cũng có và lừa đảo cũng có. Họ sẵn sàng làm bất cứ hoạt động gì để có tiền tại Mỹ hay VN. Đa số là quảng cáo cho du lịch VN, môi giới hôn nhân hay môi giới người Việt trong nước đầu tư các dịch vụ, thương mại trong CĐVN và ngược lại dụ dỗ người hải ngoại về đầu tư tại VN. Ai lừa gạt ai thì cũng đã rõ.
c. CĐVN không đơn giản như thời 1975-2000 với đa số là thành phần từ VNCH kết hợp. Từ khi có bang giao Việt-Mỹ thì con số và thành phần nhân sự thay đổi.
(c.1) Việt du lịch
(c.2) Việt kiều du học và
(c.3) Việt kiều làm ăn thương mại/hôn nhân.
Cả 3 loại đều tìm cách hội nhập CĐVN để bám rễ: lập gia đình, làm ăn. Vì còn gốc rễ VN nên họ ra vào VN thường xuyên và thái độ chính trị rất mập mờ (giống như Hoa kiều chợ lớn thời VNCH). Một rất ít (sau khi sống ở Mỹ, có quốc tịch Mỹ) bắt đầu tham dự sinh hoạt CĐVN với tinh thần dân tộc chống CSVN trên mặt nhân quyền.
d. Trong số người Việt ra hải ngoại sau này là lớp người bất đồng chính kiến với CSVN.
(d.1) những người có thái độ chính trị quyết liệt, lập tổ chức chống CSVN.
(d.2) có người đi vào sinh hoạt với luật pháp CSVN để chống CSVN về mặt pháp lý, nhân quyền.
(d.3) có người chống CSVN về mặt nhân đạo, xã hội gọi là “tù nhân lương tâm”. Nhưng họ có thật lòng chống cộng thì phải theo thời gian quan sát các hành động, lời nói mới biết. Đã là người dấn thân đấu tranh thì khi được tự do thì lại im lặng? Hay tuyên bố bậy bạ, gây xáo trộn thì mục đích “bất đồng chính kiến” (trong nước) để ra hải ngoại là gì?
e. Từ khi chính phủ Mỹ cho phép di dân hợp pháp, có thẻ xanh thường trú nếu đầu tư 500 ngàn mỹ kim thì một số người Việt đã tham dự.
(e.1) lớp người đã làm ăn với CSVN thành công, nay có tiền muốn thoát khỏi VN nên đầu tư để tìm lối thoát cho con cháu.
(e.2) lớp người (đảng viên hay cựu đảng viên) được nhà nước CSVN giao phó công tác hải ngoại ngụy trang qua hoạt động thương mại cá nhân.
(e.3) lớp cựu đảng viên CSVN tham nhũng có tiền, gửi con du học Mỹ, mua nhà và sang Mỹ ẩn danh sống với CĐVN.
(e.4) lớp người thực sự có khả năng về dịch vụ, thương mại vì đã thành công ở VN, dĩ nhiên là có quan hệ với nhà nước CSVN, chạy sang Mỹ tạo chi nhánh chuyển tiền, tìm cơ hội làm giàu.
Cộng Đồng Việt Nam Hải Ngoại và Những Người Chơi Bạc Giả (P2)
Trần Công Lân
Tháng 10 năm 2026 (Việt lịch 4905)