Trong bản Tuyên Ngôn Độc Lập của Hoa Kỳ, có một câu rất là lý thú đó là “mọi người sinh ra đều bình đẳng”. Cái bình đẳng mà người sáng lập đất nước Hoa Kỳ đang nói đến là gì? Dĩ nhiên họ đang nói đến người đàn ông da trắng. Thực tế không có người phụ nữ nào tham dự vào tiến trình viết ra bản tuyên ngôn độc lập và không có người phụ nữ nào nằm trong giới lãnh đạo của cơ cấu cầm quyền thời lập quốc. Thực tế thì người dân nô lệ da đen không nằm trong câu nói này.
Câu nói trên nghe rất hay nhưng người nói câu nói trên hoàn toàn không nắm rõ được sự thật của đời sống người. Mọi người sinh ra thì tính bất bình đẳng đã có ngay ở thời điểm được sinh ra. Đây là thực tế không thể chối bỏ. Hãy cùng nhau nhìn vào thực tế trên để hiểu rõ và từ đó tạo điều kiện để giảm bất sự bất bình đẳng trên trong xã hội.
Hãy nhìn vào hình ảnh hai người sinh đôi cùng một gia đình. Hai người này sẽ hoàn toàn có những bất bình đẳng không phải vì khác gia đình, giàu-nghèo, mà bất bình đẳng ở bên trong của tri thức. Chính cái tri thức (tài năng, tất năng) đã được tạo hóa tạo ra hay từ kiếp trước (nếu ai đó tin là có kiếp trước), hai người này sự thông minh hoàn toàn khác nhau cho dù được lớn lên trong một hoàn cảnh.
Sự bất bình đẳng là điều thực tế trong cuộc sống. Sinh ra trên một lãnh thổ, một địa phương nhưng trong một gia đình giàu hay một gia đình nghèo thì sự trưởng thành của mỗi cá nhân trong hoàn cảnh đó sẽ tạo ra sự khác biệt về bất bình đẳng. Một gia đình giàu thì đứa trẻ được ăn uống đầy đủ để phát triển về thể lực lẫn trí lực hơn đưa trẻ sinh ra trong một gia đình nghèo mà sự ăn uống cũng là sự khó khăn thì làm sao thể lực và trí lực phát triển giống như đứa trẻ sinh trong gia đình giàu.
Giàu-nghèo, gia đình có học hay không học, sự quan tâm của bố mẹ đối với con cái, ảnh hưởng của môi trường sống tạo ra sự bất bình đẳng cho dù cùng sinh ra và lớn lên cùng một địa phương.
Ngoài cái tất năng (tài năng có sẵn của bản thân) thì cái tất năng đó sẽ phát hiện sớm hơn ở một đứa trẻ sinh trong một gia đình giàu so với đứa trẻ sinh trong gia đình nghèo. Một đứa trẻ sinh ra với sự hiểu biết của bố mẹ, sẽ tìm đủ mọi cách để phát triển tất năng đó. Nếu bố mẹ không có sự hiểu biết sâu để phát hiện ra tất năng của con mình thì cái tất năng đó đôi khi phát triển chậm hoặc có thể không có điều kiện phát triển.
Rõ ràng sự bất bình đẳng khi sinh ra, hoặc trong cuộc sống, luôn luôn hiện hữu. Cái quan trọng của người lãnh đạo đất nước là tạo cơ hội, điều kiện để giảm thiểu sự bất bình đẳng đó. Những sáo ngữ bình đẳng sẽ chẳng có giá trị gì nếu không có chính sách rõ ràng để tạo ra sự bình đẳng cho tất cả mọi thành phần trong xã hội. Liệu những người trẻ Việt ở tương lai nhìn ra được vấn đề bất bình đẳng này để có chính sách tốt ở tương lai?
Vũ Hoàng Anh Bốn Phương
Tháng 7 năm 2026 (Việt lịch 4905)