Chủ Thể Văn Hóa (P3)

Từ chủ thể văn hóa tới chủ thể đấu tranh
Elias, người thầy thật đáng kính của xã hội học cận đại, đã phân tích văn hóa với tất cả chiều sâu tình cảm, nơi mà chính ông đã là nạn nhân trực tiếp của thảm họa diệt chủng của Đức Quốc Xã trong đệ nhị thế chiến của thế kỷ qua: “Hãy định nghĩa văn hóa bằng quan hệ giữa người với người, nơi mà các phạm trù của nhân tính không phải là phạm trù của sinh học, nơi mà đặc tính sinh học không có vai trò gì trong sự hình thành một văn hóa, nơi mà bản năng của cá nhân sẽ được ngự trị bằng giáo dục của cộng đồng. Xa hơn nữa văn hoá có khả năng biến quan hệ chóng chày thành quan hệ dài lâu, vì văn hoá là tổng lực của sự xúc cảm biết liên kết giữa cái lý, cái lợi, cái muốn ngay trong cái lệ. Văn hoá là nơi tạo được quan hệ tình cảm để giải quyết nhu cầu tình cảm của nhân sinh, văn hoá có nội dung của quan hệ tình cảm để giải quyết các kích thích của xúc cảm. Văn hoá ở ngay trong trung tâm các quan hệ xã hội, qua văn hoá thì quan hệ tình cảm trong sinh hoạt xã hội sẽ là những quan hệ bền vững”.
Elias đã đặt định đề của văn hóa ngay trên thượng nguồn không phải là phạm trù của sinh học, và khẳng định sinh học không có vai trò gì trong sự hình thành một văn hóa. Từ đó đi tới định đề về hùng lực của văn hóa là chế ngự được loại bản năng đói ăn khát uống, ăn tươi nuốt sống, chính văn hóa đã chuyển hóa những phản xạ của thú tính thành phản ứng có nhân tính. Xa hơn nữa, ông đã đặt quan hệ văn hóa là loại quan hệ dài lâu, vì trong quan hệ này đã có sức mạnh của xúc cảm tạo nên liên hợp giữa cái lý, cái lợi, cái muốn trong cái lệ. Nơi mà quan hệ văn hóa trước hết là quan hệ tình cảm giữa cá nhân, tập thể, cộng đồng, sắc tộc, quốc gia…
Goffman, người thầy tài hoa của xã hội học vi mô, luôn phân tích các nội dung của sự giao kết giữa các cá nhân để giải thích mọi sự vận hành trong quan hệ xã hội: “Văn hóa tạo ra không gian xã hội bằng ý định con người, trong đó các ý muốn con người sẽ chi phối trên luật nhân quả. Nếu có nhân và có quả trong mọi hành động xã hội, thì chúng ta phải biết là có văn hoá bảo vệ môi trường, mà cũng có văn hoá phá hoại môi trường. Nên sự thông minh của con người nằm ngay trong sự thích ứng với thiên nhiên, với môi trường, với môi sinh trong một tổ chức xã hội phức tạp. Văn hóa có trước luật pháp ngay trong phương cách thu lợi của con người, vì con người này biết tôn trọng lệ, luật, quy ước… tới từ văn hóa”. Khi đặt định đề từ đầu là có văn hoá bảo vệ môi trường, mà cũng có văn hoá tàn phá môi trường, để đi tới định luận là con người biết tìm ra sự thích ứng với thiên nhiên, với môi trường, với môi sinh trong một tổ chức xã hội phức tạp, từ đó đi tới định nghĩa văn hóa là sự thông minh của con người biết đặt tư lợi của mình trong công ích của tập thể, của cộng đồng. Tại đây, Goffman đã giúp công dân Việt chúng ta nhìn lại thảm trạng của thiên nhiên, môi trường, môi sinh, ngay trên đất nước Việt.
Và khi công dân Việt này muốn trở thành chủ thể Việt để quyết định nhân sinh, nhân thế, nhân gian, cụ thể là nhân kiếp của mình, thì chủ thể Việt phải thấy-cho-thấu lối thoát cùng lối ra làm nên lối thắng cho Việt tộc chính là quá trình chủ thể hóa công dân. Bằng sáng kiến và hành động từ cá nhân tới tập thể, từ cộng đồng tới quần chúng, bằng phong trào, bằng thông tin, bằng truyền thông, với cường độ của tri thức, với mật độ của kiến thức, với trình độ của nhận thức để chống lại công an trị. Chủ thể trực diện để chống lại công an giết dân trong các đồn công an, chủ thể trực tiếp chống lại công an tra tấn bằng nhục hình man rợ nhất giữa thế giới đã biết văn minh dân chủ, đã hiểu văn hiến nhân quyền. Công an trị là một chế độ với cơ chế nơi mà cả xã hội là một nhà tù, với công dân sẽ bị lao lý hóa nếu chống bạo quyền độc đảng toàn trị. Công an trị là cai trị bằng bắt bớ, tra tấn, tù đày, ám hại, thủ tiêu… nơi mà bạo lực thay nhân tính, bạo động thay nhân lý, bạo hành thay nhân bản.
Chủ thể hóa công dân để mỗi công dân là một chủ thể văn hóa mà trực diện để đấu tranh chống tham nhũng trị, trước phản xạ điếm nhục của lót tay, của bôi trơn, với phản ứng phong bì, đây không phải là văn hóa Việt. Đây chỉ là tà lộ điếm lậu của một chế độ độc đảng toàn trị, sinh hoạt như một tập đoàn tội phạm, không biết quản trị mà chỉ biết cai trị bằng công an trị để vơ vét qua tham nhũng trị. Và ngay trên thượng nguồn của đấu tranh này thì chủ thể văn hóa phải trực diện để vạch mặt chỉ tên tuyên truyền trị, với điếm ngôn là biến mọi thất bại của ĐCSVN thành xảo ngữ: thành công, thành quả, thành tích… Diệt sự thật bằng các khẩu lệnh gian dối (ơn Đảng), triệt chân lý bằng các khẩu hiệu gian manh (mừng Đảng), giết lẽ phải bằng các khẩu ngôn gian trá (Đảng tổ chức mọi thắng lợi…). Điếm để gian, gian để tráo, tráo để lận, lận để lừa dân phản nước. Để nhận ra bản lai diện mạo của ngu dân trị, sinh đôi cùng tuyên truyền trị, đã bứng đi hệ thức (kiến thức, tri thức, ý thức, nhận thức) để cắm vào đó hệ vô (vô minh, vô tri, vô giác, vô cảm) tới từ vô học sẽ tạo ra vô hậu của một văn hóa. Mà ý đồ độc hại là giả hóa cả một hệ thống giáo dục, man trá hóa cả một hệ thống tri thức với học giả-thi giả-điểm giả-bằng giả, gian lận học vị để biển lận học hàm, mua bằng bán cấp để mua chức bán quyền bằng chính sự vô học trong vô hậu của Đảng cầm quyền. Nơi mà thực chất chuyên chính vô sản đã làm ra bản sắc chuyên chính vô học.
Chủ thể hóa công dân để mỗi công dân là một chủ thể văn hóa ngày ngày phải đối diện để đối luận chống bản năng trị, chính là tà sách của ĐCSVN không biết quản trị mà chỉ biết cai trị dân bằng sưu cao thuế nặng. Biến chuyện miếng cơm manh áo thành phản xạ sống còn không tình nghĩa với đồng bào. Biến giá áo túi cơm thành phản ứng sống chết không tình thương với đồng loại. Biến chuyện cơm áo gạo tiền thành phản hồi sống mái với tha nhân, từ đó đưa xã hội vào vô luân, đẩy dân tộc vào vô đạo, xua giống nòi vào vô hậu. Các chủ thể văn hóa sẽ xem để xét hậu quả tới từ thanh trừng trị, lấy thanh lọc trong xung đột nội bộ bằng thanh toán của bạo quyền giữa các bè, nhóm, phái, bọn… qua thanh trừng không thương tiếc chính các đồng chí của họ trong quy trình bất nhân hóa vì quyền-tiền. Phản xạ thanh trừng sinh đôi với phản ứng thanh toán luôn là âm giới của bọn âm binh thanh lọc nhau không bằng ánh sáng trong sạch của sự thật, của chân lý, của lẽ phải, mà chỉ qua ám sát để ám hại, thủ tiêu để triệt tiêu.
Tại đây, chủ thể hóa công dân để mỗi công dân là một chủ thể văn hóa sẽ thấy để thấu mọi hậu nạn của tội ác trị, luôn là bạo sách của ĐCSVN, nơi mà bắt bớ rồi giam cầm một cách vô pháp, tra tấn rồi nhục hình một cách vô luân. Nơi mà dân lành một sớm một chiều trở thành dân đen, nơi mà dân tốt một ngày một tuần trở thành dân oan. Nơi mà nhân dân yêu nước chống hệ Tàu (Tàu tặc, Tàu họa, Tàu hoạn, Tàu tà, Tàu nạn) bị buộc tội là những lực lượng thù địch. Nơi mà, các đứa con tin yêu của Việt tộc đã bị lao lý hóa, trở thành các tù nhân lương tâm trước một chế độ thất nhân bất đức!
Từ chủ thể văn hóa tới chủ thể dấn thân
Schutz, luôn đặt ba chuyên ngành tâm (tâm lý học, phân tâm học, tâm thần học) vào các định luận và định đề để định nghĩa văn hóa: “Trong văn hóa, luôn có những kinh nghiệm riêng biệt cho mọi thành viên sống trong một văn hóa mà ta có thể gọi là «choc» (ngạc nhiên trong khoái cảm) đưa ta từ thế giới này qua thế giới khác. Hãy lấy vài thí dụ, khi xem kịch và khi màn kịch kéo lên ta sẽ được đưa vào một thế giới khác. Rồi khi ta tập trung nhìn một bức tranh tới mê hồn để đi vào thế giới riêng của bức tranh. Ngay khi chúng ta chọc nhau cười khi đùa giỡn giữa bạn bè, tất cả cũng sẵn sàng đi vào một thế giới mộng tưởng chung ngay trong đời sống thực tế. Tại đây, có một vùng nội tâm trao cho chúng ta một ý nghĩa sống. Và ý nghĩa sống có đủ nội lực tạo ra niềm tin để đi sâu vào cuộc sống, có khi niềm tin này đặt lại mọi trật tự ưu tiên đang sẵn có. Văn hoá sẽ có mãnh lực, nếu văn hoá tới từ niềm tin chung của tập thể và là ý nghĩa sống có cội, có nguồn biết tạo ra cảm xúc”.
Chủ thể văn hóa Việt cần định luận, định đề làm nên định nghĩa này của Schutz, để hiểu rằng tết cứ trở đi trở lại, giỗ cứ quanh đi quay lại, lễ hội cứ lập đi lập lại, vậy mà con dân Việt luôn có cảm xúc của «choc» (ngạc nhiên trong khoái cảm). Bất chấp mọi thử thách của thời gian, từ xúc động tới cảm xúc, chúng ta vẫn: yêu tết, quý giỗ, thương lễ hội, hơn thế nữa chúng ta trân trọng tết, giỗ, lễ hội… như là phần hồn thiêng liêng trong chiều sâu tâm linh của người Việt. Như vậy, tự đây thì hãy đi tìm khai sinh và lý lịch của chủ thể văn hóa Việt là gì? Câu trả lời đã có Việt sử làm nên Việt tính, cụ thể là bản sắc Việt đã song hành cùng văn hóa Việt:
• Chủ thể thương dân, tình cảm yêu nước thương nòi hình thành trong nội lực của sự ham muốn phục vụ đất nước, lòng hoài bão muốn hiến dâng vì dân tộc, chí mong cầu muốn giống nòi được thăng hoa. Lòng yêu nước thương nòi của một cá nhân, một tập thể, một cộng đồng chính là tiềm lực sẽ làm nên nội lực của chủ thể. Dù chủ thể không có quyền lực trong tay, dù chủ thể chưa có quốc sách đưa đường chỉ lối nhưng chủ thể là tiềm lực của lý trí, nội lực của trí tuệ. Một chủ thể vì nước vì dân thì hơn vạn cá nhân đã cúi đầu hàng phục trước bạo quyền; một chủ thể yêu nước thương nòi thì hơn hàng triệu cá nhân đã quỳ gối quy phục trước tà quyền.
• Chủ thể tuệ giác, biết học hỏi để được học tập, đây chính là nhu cầu khai sáng của lý trí, học tập để học thật là sự cầu thị của trí tuệ, học thật bằng học lực là sự cầu tri của tuệ giác. Không có học hỏi, học tập, học thật, học lực mà muốn có học vị, học hàm thì chỉ còn cách gian, lận, điếm, xảo như hiện nay trong lò đồ giả của ĐCSVN: học giả-thi giả-điểm giả-bằng giả.
• Chủ thể minh tri biết tuyển chọn chính quyền, biết tuyển lựa chính phủ. Chính chủ thể thấy thật sâu và thấu tận gốc là những thiểu số được đại diện bởi cá nhân, tập thể, cộng đồng sẽ dẫn dắt đa số thụ động đã khuất phục rồi quy phục bạo quyền. Chính những thiểu số được đại diện bởi cá nhân, tập thể, cộng đồng yêu nước thương nòi là những chủ thể, sẽ chỉ giáo cho một xã hội đã nhắm mắt trước bất công của tà quyền độc đảng.
• Chủ thể nhận thức, nơi mà mỗi công dân sẽ thấy mình bị mất đi cuộc sống ngay trong chính cuộc đời của mình, nếu mình không thấy dân chủ trong đa nguyên, không thấu dân quyền trong nhân quyền. Chính chủ thể sẽ khai thị cho các kẻ lãnh đạo phải thấy rằng họ đang mất dân tộc, đất nước, giống nòi; nếu họ không cải cách đất nước bằng phát triển, dân tộc bằng tiến bộ, giống nòi bằng văn minh.
• Chủ thể giáo lý luôn có nhận thức: bạo quyền độc đảng chỉ là cơn bão đang quật gục tất cả những gì đã được xây dựng. Tà quyền tham nhũng là cơn lũ sẽ vùi lấp tất cả những gì đã được vun đắp. Ma quyền tham tiền là cơn sạt lở sẽ nhận chìm tất cả những gì đã được tổ tiên nâng niu, dân tộc gìn giữ. Chủ thể giáo lý luôn có nhận thức: cực quyền độc trị là cơn động đất sẽ siết ngộp tất cả những gì đang bền vững; cuồng quyền độc tôn là đợt sóng thần của quỷ giới, sẽ nhấn chìm tất cả những gì đang được trao truyền, từ văn minh của dân tộc tới văn hiến của giống nòi.
• Chủ thể đạo lý, sống với ý thức thấy tội ác mà không tố cáo tội ác là nhắm mắt để rơi vào quỷ lộ, thấy tội lỗi mà không nhìn thẳng mặt tội lỗi là cúi đầu để sa vào tà lộ. Thấy tội đồ mà không vạch mặt tội đồ là khom lưng để chui vào âm lộ của âm binh. Chủ thể không chấp nhận: nhắm mắt, cúi đầu, khom lưng, vì hành vi phản chủ thể là dễ dãi quỳ gối trước bạo quyền độc tài, cũng hành động mau chóng nằm rạp đất để cuồng quyền giết hại đồng loại, tiêu diệt đồng bào của mình.
• Chủ thể nhân phẩm, nơi mà quan niệm về nhân lý và nhân tính sẽ xây dựng nhân bản và nhân vị trên nền của nhân đạo và nhân nghĩa, được trợ duyên bởi nhân tâm và nhân từ, được chế tác bằng nội công của nhân tri và bản lĩnh của nhân quyền. Tất cả được bắt đầu xây dựng bằng sự thật bây giờ của một xã hội và ở đây của một dân tộc. Đây là công trình của nhân trí biết vận dụng lẽ phải để tận dụng đạo lý của tổ tiên. Chính sự thật và lẽ phải sẽ làm nên quyết đoán trong quyết định, chính lẽ phải dẫn dắt hành vi trong hành động, để công trình này được đi tới chủ điểm là chân trời, nơi sự thật và lẽ phải hội tụ để vun đắp nhân phẩm.
• Chủ thể đa nguyên, đặt niềm tin vào hệ đa (đa tài, đa trí, đa dung, đa năng, đa hiệu) để tạo đa đảng mà bảo vệ vừa dân chủ, vừa nhân quyền. Chủ thể không thể nào phát triển được lý trí lớn của một dân tộc một trăm triệu dân bằng sự quản thúc trong độc lộ của độc đảng trong độc trị của vài trăm đầu nậu. Chủ thể không thể nào có trí tuệ rộng trong môi trường độc quyền chỉ biết độc tôn của vài chục đầu sỏ chủ mưu quản chế dân tộc. Chủ thể không thể nào có tuệ giác cao trong ngõ cụt của độc tài bằng độc trị của vài tên đầu lãnh. Người ta không thể nào có lý trí lớn, trí tuệ rộng, tuệ giác cao bằng độc đạo vô cùng độc hại độc đảng.

Chủ Thể Văn Hóa (P4)

Lê Hữu Khóa
Giáo sư Đại học* Giám đốc Ban Cao học châu Á * Giám đốc biên tập Anthropol-Asie * Chủ tịch nhóm Nghiên cứu nhập cư Đông Nam Á * Cố vấn Chương trình chống kỳ thị của UNESCO – Liên Hiệp Quốc * Cố vấn Trung tâm quốc tế giáo khoa Paris * Cố vấn thẩm định giáo dục và nghiên cứu đại học Bourgone-Franche-Comté * Biên tập viên tập chí Hommes&Migrations * Thành viên Hội đồng khoa học bảo tàng lịch sử nhập cư * Hội viên danh dự nhóm Thuyết khác biệt, Học viện nghiên cứu thế giới. Các công trình nghiên cứu Việt Nam học của Lê Hữu Khóa có thể tham khảo qua facebook VÙNG KHẢ LUẬN (trang thầy Khóa).

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s