Giáo Dục và Ý Nghĩa Cuộc Sống

(Education and the significant of Life. Krishnamurti. Chapter I)

Người dịch: Trần Công Lân

  1. Khi một người du hành quanh thế giới, dù là ở Ấn Độ hay Hoa Kỳ, ở Âu Châu hay Úc Châu, đương sự đó đều nhận thấy có sự cực kỳ giống nhau của bản chất con người. Điều này đặc biệt đúng tại các trường trung học và đại học. Chúng ta thành ra, như thể một cái khuôn,  một loại người mà điều chủ tâm chính yếu là tìm kiếm sự bảo đảm an toàn, để trở nên một con người quan trọng nào đó, hoặc để có được một thời gian vui chơi thỏa thích với ít suy nghĩ suy tư chừng nào hay chừng ấy.
  1. Nền giáo dục theo tập quán đã làm cho việc suy tưởng độc lập cực độ khó khăn. Sự giống nhau đưa đến tầm thường. Để được khác biệt với đoàn nhóm hoặc chống lại hoàn cảnh chung quanh không phải dễ dàng và thường hay có nhiều hiểm nguy bao lâu mà chúng ta còn tôn sùng thành công. Sự thôi thúc để được thành công là việc chạy theo điều tưởng thưởng có thể nó ở trong vật chất hoặc trong cái gọi là lãnh vực tinh thần, sự tìm kiếm điều bảo đảm an toàn bên trong hay bên ngoài, khát vọng cho sự thoải mái – toàn thể tiến trình này đã âm ỉ cái tinh thần bất mãn, bất bình, làm chấm dứt tính tự phát và làm nảy nở sợ hãi; và sợ hãi ngăn cản sự hiểu biết thông minh về cuộc sống. Với tuổi tác gia tăng, tâm trí và tâm hồn bắt đầu khô cỗi.
  1. Trong việc tìm kiếm sự thoải mái, chúng ta thường hay tìm một xó góc lặng lẽ trong cuộc sống nơi có it sự tranh chấp và lúc bấy giờ chúng ta sợ bước ra ngoài nơi ẩn dật ấy. Điều sợ hãi cuộc sống, sợ hãi tranh đấu và kinh nghiệm mới mẻ đã giết chết tinh thần mạo hiểm của chúng ta; sự trưởng thành, và giáo dục làm chúng ta sợ sự khác biệt với láng giềng, đi ngược lại khuôn khổ xã hội, kính trọng một cách giả dối về quyền  lực và tập tục.
  1. May mắn thay, còn có một số ít người nhiệt thành, họ sẵn sàng quan sát những vấn đề con người của chúng ta mà không có thiên kiến của phe tả hay cánh hữu; nhưng trong tối đại đa số chúng ta, không còn có cái tinh thần bất bình, tinh thần phản kháng thực sự. Khi chúng ta đầu hàng một cách không thể lý giải được với hoàn cảnh chung quanh, thì bất cứ tinh thần phản kháng nào mà có thể là chúng ta có đuợc đã lắng dần xuống và tinh thần trách nhiệm của chúng ta chẳng bao lâu đi đến chỗ chấm dứt.
  1. Phản kháng có hai loại: có loại phản kháng bạo động chỉ thuần bằng sức phản ứng, không hiểu biết chống lại cái trật tự hiện hữu, và có một loại phản kháng tâm lý sâu xa của trí thông minh. Có nhiều người phản kháng chống lại những qui tắc chánh truyền chỉ để rơi vào những qui tắc chánh truyền mới, tạo thêm những ảo tưởng và chứa chấp sự tự khoan dung. Những gì thường xảy ra luôn là chúng ta ra khỏi một nhóm này hay hướng về những lý tưởng và gia nhập một nhóm khác, chạy theo những lý tưởng khác, như vậy tạo ra một khuôn mẫu tư tưởng mới mà chúng ta sẽ phản kháng nữa. Sức phản kháng chỉ làm nảy nở sự chống đối, và sự cải cách này cần sự cải cách khác nữa.
  1. Nhưng có một cuộc cách mạng thông minh không phải là phản ứng, và nó đến với sự tự giác qua ý thức và cảm giác của tư tưởng riêng của một người. Chỉ khi nào chúng ta đối diện với kinh nghiệm như nó là và không lẩn tránh điều quấy rối của nó thì khi ấy chúng ta mới đánh thức trí thông minh tột bực; và sự đánh thức trí thông minh tột bực ấy là trực giác, nó là sự dẫn đạo thực sự duy nhất trong cuộc sống.
  1. Vậy thì đâu là ý nghĩa thực sự của cuộc sống? Chúng ta đang sống và chiến đấu cho cái gì? Nếu chúng ta được giáo dục chỉ cốt để đạt đến hoàn thành sự phân biệt ly cách; để chiếm một nghề nghiệp tốt hơn; để được hữu hiệu, kết quả hơn; để chi phối kẻ khác rộng rãi hơn thì lúc bấy giờ cuộc sống của chúng ta sẽ nông cạn và trống rỗng. Nếu chúng ta được giáo dục chỉ để trở nên những nhà khoa học; những học giả kết hợp với những cuốn sách; hoặc những nhà chuyên môn chăm chú vào kiến thức rồi thì chúng ta sẽ góp phần vào sự hủy hoại và nỗi thống khổ của thế giới.
  1. Mặc dù có một ý nghĩa cao hơn, quan trọng và rộng rãi hơn cho cuộc sống, nền giáo dục của chúng ta có giá trị gì nếu chúng ta không bao giờ khám phá ra nó? Chúng ta có thể được giáo dục tột bậc, song nếu chúng ta không hợp nhất sâu xa tư tưởng với cảm giác thì cuộc sống của chúng ta không hoàn toàn, mâu thuẫn và bị xâu xé với nhiều nỗi sợ hãi; và bao lâu giáo dục không bồi bổ một viễn ảnh hợp nhất về cuộc sống thì nền giáo dục ấy có rất ít ý nghĩa.
  1. Trong nền văn minh hiện thời của chúng ta, chúng ta đã phân chia đời sống thành ra nhiều khu vực mà giáo dục có rất ít ý nghĩa, ngoại trừ trong việc học một nghề hay một kỹ thuật đặc biệt nào đó. Thay vì đánh thức trí thông minh toàn vẹn của cá thể, giáo dục khuyến khích cá nhân làm đúng theo khuôn mẫu và như vậy làm trở ngại cho sự hiểu biết mình của cá nhân như một tiến trình hoàn toàn. Để cố gắng giải quyết nhiều vấn đề sinh tồn ở những bình diện theo thứ tự của chúng, đã chia biệt ra khi chúng nằm trong những phạm trù khác biệt nhau, biểu thị một sự hoàn toàn thiếu thốn sự hiểu biết của nó.
  1. Cá nhân là sự lập thành của những thực thể khác nhau, nhưng nhấn mạnh vào sự khác nhau ấy và khuyến khích phát triển một kiểu mẫu rõ ràng nào đó đưa đến nhiều rối rắm và mâu thuẫn. Giáo dục sẽ gây ra sự hợp nhất của những thực thể riêng rẽ này – bởi vì không có sự hợp nhất, cuộc sống trở nên một chuỗi dài tranh chấp và phiền muộn. Có giá trị gì ở việc đào luyện những người như luật sư nếu chúng ta mãi tranh tụng nhau? Đâu là giá trị của kiến thức nếu chúng ta cứ tiếp tục trong sự lầm lạc của chúng ta? Những gì là tính cách trọng đại của kỹ thuật và khả năng công nghiệp nếu chúng ta sử dụng nó để hủy hoại người khác? Đâu là yếu điểm của cuộc sinh tồn của chúng ta nếu nó đưa đến bạo động và hoàn toàn khốn khổ? Mặc dù chúng ta có thể có tiền hoặc khả năng kiếm ra tiền, mặc dù chúng ta có những lạc thú và tổ chức tôn giáo, chúng ta vẫn ở trong cuộc chấp tranh vô hạn.
  1. Chúng ta cần phải phân biệt giữa con người và cá thể. Con người là sự ngẫu nhiên, vô cố, và bởi sự ngẫu nhiên vô cố ấy tôi nói đến những trường hợp được sinh ra, hoàn cảnh mà trong đó tình cờ chúng ta được nuôi lớn lên với chủ nghĩa quốc gia, những mê tín dị đoan, những phân chia giai cấp và các thiên kiến. Con người hay sự ngẫu nhiên vô cố chỉ là trong chốc lát, mặc dù cái chốc lát ngắn ngủi ấy có thể kéo dài suốt cả một đời, và khi hệ thống giáo dục hiện thời dựa trên con người ấy, dựa trên sự ngẫu nhiên chốc lát ấy nó dẫn đến sự suy đồi tư tưởng và khắc sâu vào những nỗi sợ hãi tự phòng vệ không tính trước được.
  1. Tất cả chúng ta đều đã được huấn luyện bởi giáo dục và hoàn cảnh xung quanh để tìm kiếm lợi lộc và sự an toàn cho cá nhân, và chiến đấu cho bản thân chúng ta. Mặc dù chúng ta che đậy nó dưới những thành ngữ thú vị, chúng ta đã được giáo dục nhiều nghề nghiệp trong một hệ thống tựa nền trên sự lợi dụng và hàm chứa nỗi sợ hãi. Một giáo huấn như vậy ắt không tránh khỏi đưa đến hỗn loạn và thống khổ cho chính chúng ta và cho thế giới, bởi vì nó tạo ra trong mỗi cá nhân với những chướng ngại tâm lý chia cách và cô lập y (đương sự) với người khác.
  1. Giáo dục không chỉ là một vấn đề huấn luyện tâm trí. Huấn luyện đưa tới hiệu năng, nhưng nó không gây ra sự toàn vẹn. Một tâm trí chỉ được huấn luyện không thôi thì chỉ là sự kéo dài ra thêm cái quá khứ, và một tâm trí như vậy có thể chẳng bao giờ khám phá ra một điều mới mẻ nào cả. Đó là do đâu, tìm kiếm những gì là nền giáo dục thích đáng chúng ta sẽ phải dò xét toàn thể ý nghĩa cuộc sống.
  1. Đối với hầu hết chúng ta, cái ý nghiã cuộc sống như một toàn thể thì không phải là điều quan trọng trên hết và nền giáo dục của chúng ta chỉ nhấn mạnh vào những giá trị thứ yếu, chỉ làm cho chúng ta thành thạo một vài ngành của kiến thức mà thôi. Mặc dù kiến thức và hiệu năng cần thiết đấy nhưng chỉ khăng khăng một mực nhấn mạnh vào chúng sẽ dẫn đến chấp tranh và hỗn loạn.
  1. Một hiệu năng được phát sinh bởi tình yêu vượt qua siêu việt thì lớn lao hơn là cái hiệu năng của lòng tham vọng và không có tình yêu (mà tình yêu đem đến hiểu biết toàn bộ cuộc sống), thì bấy giờ hiệu năng sinh ra sự tàn nhẫn, vô tình. Điều này không phải là những gì hiện đang xảy ra khắp nơi trên thế giới sao? Nền giáo dục của chúng ta đã ăn khớp với việc kỹ nghệ hóa và chiến tranh, và mục đích chính của nó là phát triển hiệu năng; và chúng ta đã bị mắc kẹt trong cuộc ganh đua của máy móc vô tình và sự hủy diệt lẫn nhau này. Nếu giáo dục dẫn đến chiến tranh, nếu nó dạy chúng ta tiêu diệt hoặc bị tiêu diệt, thì không phải nó đã hoàn toàn thất bại rồi sao?
  1. Để phát sinh nền giáo dục thích đáng, hiển nhiên chúng ta phải hiểu biết ý nghĩa cuộc sống như một toàn thể, và do đấy chúng ta phải có khả năng suy tưởng, không phải một cách cứng ngắc giáo điều nhưng là một cách trực tiếp và thực sự. Một nhà tư tưởng cứng ngắc giáo điều là một người khinh suất vô tâm, bởi vì ông ta làm đúng theo một kiểu mẫu; ông ta lập lại những thành ngữ và tư tưởng trong lề lối cũ kỹ. Chúng ta không thể nào hiểu biết cuộc sinh tồn một cách trừu tượng hay lý thuyết. Hiểu biết cuộc sống là hiểu biết chính chúng ta và đấy là từ cả lúc bắt đầu và chấm dứt giáo dục.
  1. Giáo dục không phải là sự tiếp thu kiến thức gom góp lại những sự kiện có tương quan với nhau; giáo dục là để nhìn thấy ý nghĩa cuộc sống như một toàn thể. Nhưng cái toàn thể ấy không thể dẫn đạt đến qua từng phần – đấy là những gì mà các chính phủ, các tổ chức tôn giáo và các đảng chính trị đang cố gắng làm.
  1. Sứ mạng của giáo dục là đào tạo những con người toàn vẹn và do đấy là những con người thông minh. Chúng ta có thể chiếm được những phẩm trật và có khả năng như máy mà không cần thông minh. Thông minh không chỉ là sự hiểu biết; nó không phải nhờ ở những cuốn sách, cũng chẳng phải cốt ở những phản ứng tự vệ khôn khéo và những xác ngôn công kích. Người vô học cũng có thể thông minh hơn người có học. Chúng ta có những cuộc thi cử và những bằng cấp làm tiêu chuẩn cho trí thông minh và đã làm nảy nở những đầu óc xảo quyệt lẫn tránh những vấn đề sinh tử của con người. Thông minh là khả năng nhận thức được cái cốt yếu, cái tự tại (what is) và việc đánh thức khả năng này, trong bản thân mình và trong kẻ khác, đấy là giáo dục.
  1. Giáo dục sẽ giúp chúng ta khám phá ra những giá trị muôn đời, thế nên chúng ta không chỉ đeo bám vào những định thức hay lập lại những khẩu hiệu: giáo dục sẽ giúp chúng ta phá vỡ những hàng rào quốc gia và xã hội thay vì nhấn mạnh vào chúng, bởi vì những hàng rào ấy làm phát sinh sự tương phản giữa người và người. Bất hạnh thay, hệ thống giáo dục hiện tại làm cho chúng ta quá khúm núm, máy móc và vô tâm cực độ. Dù nó có đánh thức trí năng chúng ta đi nữa, một cách tinh thần, nó lưu lại cho chúng ta sự bất toàn, vô hiệu và không có tinh thần sáng tạo.
  1. Không có sự hiểu biết trọn vẹn cuộc sống, cá nhân và những vấn đề tập thể của chúng ta sẽ chỉ gia tăng sâu đậm thêm mà thôi. Mục đích của giáo dục không chỉ đào tạo những học giả, những kỹ thuật gia và những kẻ săn việc, nhưng là những nam nữ công dân toàn vẹn mà họ tự do với sợ hãi, bởi vì chỉ có giữa những con người như vậy mới có thể tạo một nền hòa bình vĩnh cửu.
  1. Chính vì hiểu biết bản thân chúng ta mà sợ hãi đi đến chỗ chấm dứt. Nếu cá nhân đương đầu với cuộc sống từng phút giây một, nếu cá nhân đối diện với những phức tạp thiên hình vạn trạng của nó, những nỗi thống khổ và những đòi hỏi bất thần của nó, thì cá nhân hẳn có thể uốn nắn nó một cách vô hạn và do đấy tự do với những lý thuyết và kiểu mẫu đặc biệt nào đó về tư tưởng.
  1. Giáo dục sẽ không khuyến khích cá nhân làm đúng theo xã hội hoặc phủ nhận sự hòa điệu với nó, nhưng để giúp cá nhân khám phá ra những giá trị thực sự đến từ sự dò xét vô tư và tự giác. Khi không có sự hiểu biết, điều tự bày tỏ trở nên độc đoán khẳng quyết với tất cả công kích và tham vọng xung đột của nó. Giáo dục sẽ đánh thức khả năng tự giác và không chỉ làm thỏa mãn sự phóng túng của sự bày tỏ mà thôi.
  1. Đâu là việc học hành giỏi dang nếu trong quá trình của cuộc sống chúng ta hủy diệt chính chúng ta? Khi chúng ta đã có hàng loạt những cuộc chiến tranh tàn phá, cuộc chiến này tiếp diễn cuộc chiến tranh kia, hiển nhiên có một cái gì sai lầm ngay từ căn bản để ở cái cách thức chúng ta nuôi nấng dạy dỗ con em chúng ta. Tôi nghĩ rằng hầu hết chúng ta đều ý thức điều này, song chúng ta không biết làm thế nào tiếp xúc, đối mặt với nó.
  1. Các hệ thống, dù là giáo dục hay chính trị, đã không được thay đổi một cách huyền diệu, chúng ta chỉ chuyển hóa khi nào có một sự thay đổi nền tảng trong chính chúng ta. Cá nhân là quan trọng trên hết, chứ không phải hệ thống; và bao lâu cá nhân không hiểu biết toàn thể quá trình của mình, thì không có một hệ thống nào, dù là ở phe tả hay cánh hữu, có mang đến trật tự và hòa bình cho thế giới.

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s