Giã từ tôn giáo.
Ngày nay mọi người nói đến tự do, dân chủ nhưng nếu không tìm đến tận gốc rễ của tự do thì sẽ không giải quyết được “tự do là gì”. Tự do đến từ ý niệm trong mỗi cá nhân. Tùy theo kiến thức và thời gian thu thập kiến thức nên nhận định về tự do sẽ thay đổi. Cái sẽ không thay đổi là bản chất “con người”.
Con người có cơ thể vật chất và trí não suy nghĩ dựa trên nguyên tắc “hỗ tương nguyên nhân” và “đối lập thống nhất”. Hỗ tương vì tâm trí và cơ thể phải phối hợp các tín hiệu để thực hiện cuộc sống: Thân nuôi Tâm và Tâm điều khiển Thân. Đối lập vì Thân là cần vật chất nuôi dưỡng. Tâm cần kiến thức, suy nghĩ để chọn lựa. Thân và Tâm tuy khác nhưng phải thống nhất để sống. Xung đột sẽ đưa đến sự sống chấm dứt nơi cá thể đó.
Vậy sự “tự do” của cá thể tùy thuộc Tâm và Thân của hắn: Hắn có thể “tự do” đi đây đó nếu Tâm nhận thấy có thể kiếm ăn để nuôi Thân. Sự mạo hiểm khi du hành có thể đưa đến nguy hiểm cho bản thân khi Tâm không nhận thức được mối đe dọa. Vì Tâm của mỗi người không giống nhau nên mỗi người sẽ hiểu các hiện tượng thiên nhiên khác nhau. Khi không giải thích được các hiện tượng thiên nhiên thì con người gán cho Thần Thánh và từ đó phát sinh tôn giáo từ những kẻ có tài biện luận, biết tâm lý. Cùng với xã hội được thành lập và lãnh đạo bởi nhưng kẻ khôn ngoan, dũng cảm dẫn đến Vương quyền và tranh chấp với Giáo quyền. Tôn giáo luôn đưa ra những mục tiêu tốt đẹp nhưng nếu gốc của nó là từ sự xung đột gia đình, anh em, dòng tộc để tranh giành quyền lợi thì có thực là “tôn giáo” hay không?
Tôn giáo là gì? Khi định nghĩa được đưa ra sau khi “tôn giáo” xuất hiện thì vô ích bởi vì nếu nó có trước thì tôn giáo đã không thành hình. Tôn giáo đòi hỏi niềm tin mà khi đã tin (tín đồ) thì không còn tự do cá nhân vì sự chi phối của tôn giáo qua các nhà truyền đạo. Tuy rằng giáo hội nói không tham dự chính trị nhưng khi tôn giáo chi phối suy nghĩ của cá nhân thì đó đã là chính trị rồi.
Khi cá nhân mất “tự do” thì không thể gọi là dân chủ vì người dân đã tin vào tôn giáo. Lãnh đạo chính trị một khi tin vào tôn giáo thì đã bị “giật dây” bởi tôn giáo như chúng ta đã thấy Tối Cao Pháp Viện Mỹ 2025 phán quyết không dựa trên Hiến Pháp (luật) mà dựa theo Thánh kinh. Con người tin vào tôn giáo vì những điều không giải thích được trong cuộc sống hay vì không tin lẫn nhau nên cần có sự bảo đảm của một đấng tối cao làm trung gian? Nói cách khác vì con người yếu tinh thần nên cần hỗ trợ bởi Thượng đế với quyền năng siêu phàm có thể giải quyết mọi rắc rối, khổ đau của con người qua cầu nguyện (?). Một khi bạn chọn tôn giáo thì đó là tự do đầu tiên và cũng là cuối cùng của bạn.
Nếu chính bản thân bạn tìm hiểu tôn giáo thì bạn thấy gì?
Đấng sáng lập “tôn giáo” có muốn thành lập tôn giáo hay không? Hay họ chỉ muốn làm gương tốt cho mọi người noi theo cho đến khi họ qua đời thì những người tin theo thay vì thực hành điều tốt thì lại lập giáo hội, biến lời dạy thành kinh điển và tôn giáo ra đời. Những hành động tốt chỉ còn là lời nói. Kẻ nhai lại trở thành người truyền đạo.
Vì không sống đúng như “lời dạy” nên tôn giáo trở thành “buôn thần, bán thánh”, thêu dệt chuyện thần thoại để thêm màu sắc lôi cuốn kẻ thiếu suy nghĩ. Chính những bánh vẽ siêu phàm đã đánh mất tính người khi tôn giáo vượt biên giới quốc gia, dân tộc, văn hóa để gặp gỡ tiếp xúc với quốc gia, dân tộc, văn hóa khác. Thay vì bình đẳng thì trở thành giai cấp: cho rằng tôn giáo của mình mới là tốt, văn minh; còn của người là thấp kém, mọi rợ mà thực chất chỉ là chiếm đoạt tài nguyên, nô lệ dân tộc khác. Nói như vậy có quá đáng hay không? Hãy trở về nguồn gốc tôn giáo.
Các tôn giáo xuất hiện từ xung đột gia đình, anh em vì quyền lợi gây chiến, chém giết lẫn nhau. Một trong những nạn nhân đi tìm lối thoát cho hòa bình, hạnh phúc, yêu thương… và tạo ra tôn giáo. Nếu con người ý thức lối sống hòa bình, hạnh phúc, yêu thương … thì đâu cần phải có thần thánh cứu giúp, hay phần thưởng thiên đường, niết bàn?
Cho đến nay đa số vẫn cho rằng tôn giáo giúp phần duy trì đạo đức xã hội nhưng đạo đức hay xấu xa là do con người. Nếu tôn giáo giúp cá nhân sống đạo đức để rồi đưa con người vào chiến tranh tôn giáo thì hiệu quả nào xứng đáng? Có tôn giáo phân biệt “đại ngã” với “tiểu ngã” và phán xét con người qua giai cấp thì có giúp ích được nhân loại về “cuộc đời có ý nghĩa gì?”. Tôn giáo khác thì lại tiên tri về sự thống trị thế giới qua chiến tranh, qua sự gia tăng con số tín đồ? Nếu tiên tri điều tốt thì mọi người sẽ theo cớ sao lại phạt tội chết khi tín đồ bỏ đi?
Đã có Thân thì phải nuôi thân. Có Tâm thì phải suy nghĩ. Con người không làm chủ Thân-Tâm thì tự do có ý nghĩa gì? Cá nhân không là chủ được bản thân mình thì khi gia nhập xã hội phải chọn người đại diện để ủy quyền sẽ như thế nào? Gọi là “dân chủ” mà dân cứ khốn khổ, bị lừa gạt hoài thì đâu phải là Chủ?
Nhìn lại lịch sử nhân loại thì xã hội con người đi từ quân chủ sang dân chủ sẽ bớt rối loạn nếu không có sự tham dự của tôn giáo. Tôn giáo vượt biên giới quốc gia để hòa đồng con người thì lại gây thêm xáo trộn giữa chính quyền và giáo quyền. Giữa dân tộc đa số và thiểu số khi lời dạy là anh em cùng một nhà thì cớ sao tôn giáo dựa theo kẻ mạnh hiếp yếu, đối đãi với súc vật còn trân trọng, tốt đẹp hơn kẻ nô lệ thì đâu là nhân quyền, Thượng đế ở đâu?
Mặt khác, nếu tôn giáo là tu thật thì cứ lo tu, ai theo được thì theo. Tại sao giáo hội phải tranh chấp với chính quyền? Chuyện ngày xưa là thời Liên Xô, cộng sản cấm tôn giáo (1925) mà vẫn có người tu thành đạo. Ngay nay có sư Minh Tuệ bị nhà nước cộng sản làm khó dễ thì bỏ đi chỗ khác tu. Vậy đã tu thì không màng tới chính trị dù chính trị (tình, tiền, tù, tội hay Tửu, Sắc, Khí, Tài) xảy ra hàng ngày.
Tự do là giải thoát. Nói giải thoát có vẻ siêu phàm. Hãy nói đến phi hành gia khi du hành ngoài vũ trụ (202x) nhìn về trái đất mới nhận thấy loài người đang sống giả dối (living lies). Vậy bạn có thử đứng ngoài cuộc đời để xem sự đời quay cuồng ra sao: đâu thật, đâu giả … để thấy tự do trong cuộc sống là gì và không còn thắc mắc: cuộc sống có ý nghĩa gì?
Trần Công Lân
Tháng 3 năm 2026 (Việt lịch 4905)

NASA astronaut says humanity is ‘living a lie’ after spending 178 days in space