Nếu cái chết xảy ra cho bạn và người phối ngẫu của bạn thì căn nhà, tiền bạc, những trương mục đầu tư gồm cả IRA của bạn sẽ ra sao?
Câu trả lời không đơn giản mà tùy trường hợp, nếu bạn có di chúc hay không, và tùy theo luật của từng tiểu bang. Nếu bạn có di chúc thì những người được thừa hưởng tài sản còn lại của bạn sẽ phải qua hệ thống tòa để thực hiện di chúc đó. Thời gian lâu mau tùy theo trường hợp. Nếu bạn không có di chúc và con cái tranh giành nhau thì cũng qua hệ thống tòa nhưng thời gian sẽ lâu hơn.
Có người đề nghị thành lập một cái Trust và chuyển tài sản vào đó để khi mình qua đời, những người hưởng tài sản đó có thể lấy tiền ra thật lẹ mà không cần qua hệ thống tòa án. Đây cũng là sự lựa chọn nhưng cần phải suy nghĩ kỹ là có cần thành lập một cái Trust hay không và lợi hại của nó ra sao, cũng như chi phí của sự thành lập đó.
Đa số chúng ta không có nhu cầu thành lập cái Trust đó. Tuy nhiên để tránh tình trạng chờ đợi qua sự tham dự của tòa án, chúng ta có thể chọn người thừa hưởng những gì mình có trong lúc sống.
Nếu là căn nhà của bạn thì người phối ngẫu là người đầu tiên được hưởng toàn bộ căn nhà nếu bạn qua đời. Nếu cả hai người qua đời cùng một lúc thì người thừa hưởng (beneficiaries) mà bạn đã chọn trong lúc sống. Để làm điều này thì bạn phải điền mẫu đơn TOD (transfer on death).
Mẫu đơn đó, tùy theo tiểu bang, sẽ có vài sự lựa chọn cho bạn. Nói chung thì theo thứ tự là khi bạn qua đời, người phối mẫu là người thừa hưởng tài. Nếu chẳng mai cả hai vợ chồng đều mất cùng lúc thì người thừa hưởng đến đến là ai, bạn phải ghi trong đó. Mẫu đơn đó cần phải thực thị chữ ký và thông báo với cơ quan giữ hồ sơ quyền sở hữu căn nhà để họ có thông tin đó lưu trữ trong hồ sơ nhà của bạn.
Số tiền trong nhà băng, quỹ đầu tư hoặc quỹ về hưu, bạn cũng có thể chọn người thừa hưởng đầu tiên (người phối ngẫu) và người thừa hưởng kế đó nếu người đầu tiên qua đời cũng một lúc với bạn. Người thừa hưởng có thể là con cái, cháu hoặc là một công ty thiện nguyện. Tuy nhiên bạn phải thông báo với những cá nhân đó biết hoặc gửi một bản sao để họ có những giấy tờ cần thiết, khi bạn qua đời, họ có thể sang tên qua cho họ.
Câu hỏi đặt ra là nợ nần của bạn lúc chết giải quyết ra sao? Tài sản của bạn sau khi chết phải được thanh toán những món nợ mà bạn có trách nhiệm phải trả dù bạn còn sống hay đã chết. Dĩ nhiên người còn sống phải khai giấy tờ thuế cho người chết lần cuối cùng trước khi thừa hưởng số tiền còn lại.
Tài sản hiện có của bạn sau khi chết sẽ không bị thuế chết (estate tax) nếu tài sản đó dưới 13.99 triệu (năm 2025 và tăng lên mỗi năm). Nếu tài sản trên số đó thì sẽ bị đánh thuế chết từ 18%-40% (năm 2025). Tuy nhiên bạn có thể tránh thuế này nếu bạn biết chuẩn bị để thành lập cái trust trong lúc còn sống.
Bài viết này chỉ nói sơ về thủ tục đơn giản không cần phải tốn nhiều chi phí cho việc thành lập cái Trust khi tài sản của bạn chỉ có căn nhà, vài trương mục đầu tư và gia đình không có con riêng, con tư. Phức tạp hơn bạn phải tốn tiền để gặp luật sư hầu tham khảo cho vấn đề này.
Trần Thị Lan Anh
Tháng 11 năm 2025 (Việt lịch 4904)